Dlaczego średnia i mediana pokazują coś innego?
Średnia wynagrodzeń to suma wynagrodzeń podzielona przez liczbę osób. Jest przydatna jako wskaźnik makroekonomiczny, ale może być mocno podbijana przez bardzo wysokie pensje.
Mediana działa inaczej. To wartość środkowa. Jeśli ustawimy wszystkich pracowników od najniższej do najwyższej pensji, mediana pokaże wynagrodzenie osoby znajdującej się dokładnie w środku tego szeregu.
Mediana często lepiej odpowiada na pytanie: ile zarabia typowy pracownik?
Co pokazują dane GUS?
Dane GUS za grudzień 2025 r. pokazują wyraźną różnicę między średnią a medianą. Przeciętne wynagrodzenie brutto było bliskie 10 tys. zł, ale mediana była niższa o prawie 2 tys. zł.
To ważne, bo w debacie publicznej często pojawia się średnia krajowa. Problem polega na tym, że duża część osób zarabia mniej niż średnia. Mediana lepiej pokazuje środek rozkładu wynagrodzeń.
Średnia jest o 24,1% wyższa niż mediana
Różnicę można pokazać na dwa sposoby: mediana jest niższa od średniej o 19,4%, a średnia jest wyższa od mediany o 24,1%. Obie wartości opisują tę samą różnicę, ale z innego punktu odniesienia.
mediana niższa od średniej = (średnia - mediana) / średnia * 100
średnia wyższa od mediany = (średnia - mediana) / mediana * 100
(9813,30 - 7907,20) / 9813,30 * 100 = 19,4%
(9813,30 - 7907,20) / 7907,20 * 100 = 24,1%
Opracowanie własne ZaróbTo na podstawie danych GUS.
Jak interpretować średnią krajową?
Średnia krajowa nie jest złą miarą. Jest przydatna do analiz makroekonomicznych, porównań w czasie i oceny ogólnego poziomu płac.
Nie jest jednak najlepszą odpowiedzią na pytanie, ile zarabia typowa osoba. Przy nierównym rozkładzie wynagrodzeń średnia może być znacząco wyższa niż pensja pracownika znajdującego się w środku rozkładu.
Płeć, sektor i wiek - co warto pokazać dalej?
W publikacjach GUS dane o rozkładzie wynagrodzeń są dostępne także w przekrojach, takich jak płeć, wiek, sektor publiczny/prywatny, wielkość podmiotu czy sekcje PKD.
mediana ogółem w listopadzie 2025 r.: 7 432,00 zł brutto
mediana mężczyzn: 7 636,00 zł
mediana kobiet: 7 217,00 zł
mediana w sektorze publicznym: 8 687,21 zł
mediana w sektorze prywatnym: 6 770,00 zł
najwyższa mediana według wieku: 35-44 lata, 7 714,55 zł
Źródło danych GUS. Przekroje z listopada 2025 r. są sekcją do rozbudowy i nie są głównym okresem tej analizy.
Wniosek
Średnia krajowa to ważny wskaźnik, ale nie zawsze dobrze pokazuje typowe zarobki. W grudniu 2025 r. przeciętne wynagrodzenie brutto wyniosło 9 813,30 zł, a mediana 7 907,20 zł. Różnica wyniosła ponad 1,9 tys. zł brutto.
Dlatego jeśli chcesz zrozumieć, ile naprawdę zarabia środkowy pracownik, lepszym punktem odniesienia jest mediana wynagrodzeń, a nie sama średnia krajowa.
